Э

+ А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н О
П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я

*****

эвакуатор, -а -са чкадай маса чкадаз акъуддай машин.

эвакуация, -и — са чкадай масаниз акъудун.

эвакуационный  эвакуациядин; эвакуациядин пункт ( эвакуационный пункт ).

эвакуировать, -рую, -рует эвакуироватун, куьчмишун, масаниз акъудун; (душмандин гьужумдикай, маса хатадикай хуьн патал халкь, аялар, идараяр, къиметлу шейэр ва ихьтин маса шейэр ва я кьушунар са чкадай маса чкадиз акъудун).

эвакуироваться 1. эвакуировать хьун, масаниз экъечIун, куьч хьун.
2. см. эвакуировать.

эвкалипт, -а эвкалипт (кьибле патан чими уьлквейра жедай гзаф зурба са ттар).

эвкалиптовый эквалиптдин, чими патара жедай тарцин.

эволюционировать, -рую, -рует

эволюционист эволюционист, эволюционизмдин терефдар.

эволюционный эволюциядин; эволюциядиз талукь тир.

эволюция, -и эволюция (еридин жигьетдай дегиш тежез, садлагьана са гьалдай маса гьалдиз хкадрун, элкъуьнар авачиз кьадардин жигьетдай яваш-явашди дегиш хьун, вилик фин, развивать хьун).

эгоизм, -а эгоизм вири интересар кьулухъди ийиз, анжах кьилди вичин менфят патал ялун, анжах вич кIан хьун, тек са вичин къайгъуда хьун).

эгоист, -а эгоист (тек са вич, вичин менфятар кIандай, тек са вичин къайгъуда жедай кас).

эгоистичныйкр. ф. -чен, -чна эгоиствилин; эгоиствал квай.

эдакий

экватор, -а экватор (ччилин шар юкьвай кьве патахъ-кефер патахъни кьибле патахъ пайзавай, хиялда къунвай шартIлу цIар).

эквивалент, -а 1. масадав сад хьтин, барабар къимет авай са затI; сад хьтин, барабар мана авай гаф; эхирки са маса куьнуьв барабар тирди.

2. эк. са товардин къимет вичелди уьлчмишдай маса товар, месела (пул гьар са товардин эквивалент я.
3. хим. водороддин са паюник какадардай ва я а пай эвез ийидай элементдин кьадар).
эквивалентный эквивалент тир, барабар тир, барабар къимет ва я мана, метлеб авай.

экзамен, -а экзамен, имтигьан; выдержать экзамен имтигьандай акъатун, имтигьан гуз хьун, экзамен гун.

экзаменатор, -а экзамен кьабулзай кас, муалим.

экзаменационный экзаминдин.

экзаменовать, -ную, -нует

кзамен кьун, имтигьан авун (экзаменда, имтигьанда хабарар кьун).

экзаменоваться, -нуюсь, -нуется 1. экзамен гун, имтигьан гун. 2. см. экзаменовать.

экземпляр, -а- (са тIвар алай ктабрикай, газетрикай сад; сад хьтин гзаф затIарикай сад);

экзотика, -и-гзаф яргъа уьлкведин, адет тахьанвай, гзаф къарибдаказ, масакIа ажайиб аквадай са затI, са куц, акунар, са гьал.

экзотический-экзотикадин, экзотика тир (ажайиб жуьредин, къариб жуьредин).

экий-ажеб; вуч;

экипаж, -а, тв. -ем-1. экипаж, файтон, араба. 2. экипаж (гимидин, самолётдин, танкдин команда, къуллугъчияр).

экипажный-экипаждин (гимидин, самолётдин, танкдин команда, къуллугъчияр).

экипировка, -и, р. мн. -вок- парталар ва маса герек-мерек затIар.

экипировочный— вири герек-мерек затIаривди, парталривди таъмин

эклер, -а

экологичныйкр. ф. -чен, -чна

экология, -и

экономист, -а-1. экокомикадин месэлайрин специалист. 2. экономизмдин терефдар

экономить, -млю, -мит- кьенят авун; кьенятдалди харж авун.

экономичныйкр. ф. -чен, -чна-менфятлу, кьенят жедай, гзаф вахтунда фидай.

экономия, -и-1. кьенят; кьенят авун. 2. кьенят авуникди амукьайди. 3. экономия (революциядилай вилик Россияда чIехи ччилерин иесидин имение, майишат авай мулк).

экономныйкр. ф. -мен, -мна-кьеняткар, кьенят ийидай, кьенятдалди серф ийидай.

экран, -а-кинода вичин ччинал кинодчиди суьретар къалурдай лацу перде, парча

экранизация, -и

экранный

экскаватор, -а-чиляй накьв эгьуьнна акъудун, масанихъ гадрун патал машин

экскаваторщик, -а-чиляй накьв эгьуьнна акъудун, масанихъ гадрун патал машиндал кIвалахвазай инсан

эксклюзивность, -и

эксклюзивныйкр. ф. -вен, -вна

экскременты, -ов

экскурсия, -и-илимдин жигьетдай чирвилер къачун ва я гьакI тамашун патал саниз, шегьерриз, музейриз ва маса чкайриз фин

экскурсовод, -а-экскурсиядин кьилел алайди, экскурсиядиз регьбервалзавайди; музейра экскурсиядиз атайбруз малуматар гудай, затIар къалурдай къуллугъчи.

экспедиция, -и

эксперимент, -а-илимдин рекьелди тежриба, ахтармишун

экспериментальныйкр. ф. -лен, -льна-экспериментдин бинедал эцигнавай; экспериментар кьиле тухудай; экспериментдин рекьелди жугъурай ва мсб

экспериментировать, -рую, -рует-экепериментар авун, эксперимент тухун.

эксперт, -а-са кардин, са месэладин гьакъиндай вичин фикир лугьун, къимет эцигун патал желб ийидай специалист, гьа кар чидай кас

экспертиза, -ы-са кардиз, са месэладиз экспертар килигун

экспертный-экспертрин; экспертная комиссия экспертрин комиссия.

эксплуататор, -а

эксплуатация, -и

эксплуатировать, -рую, -рует

эксплуатироваться, -руюсь, -руется

экспонат, -а-музейда, выставкада тамашиз эцигнавай затI

экспорт, -а-экспорт авун (маса гуз къецепатан уьлквейриз ракъурун)

экспортировать, -рую, -рует-экспорт авун, къецепатан уьлквейриз ракъурун.

экспортироваться, -руется-маса гуз къецепатан уьлквейриз ракъурун

экспортный— 1. экспортдин; экспортная торговля экопортдин алишвериш. 2. экспортдин патахъай тир, къецепатан уьлквейриз ракъурдай.

экспрессивность, -и

экспрессивныйкр. ф. -вен, -вна

экспромт, -а-виликамаз гьазур тахьана, гьакI гаф атай, дуьшуьш хьайи чкадал гьасятда туькIуьрна лагьай мани, шиир, макьам ва мсб

экспромтомнареч.-экспромт яз, виликамаз гьазур тахьанваз, гаф атай чкадал садлагьана

экстаз, -а-акьалтIай, лап вич-вичелай фидай кьван дережада ашкъи, гьевес, руьгь хкаж хьун

экстерн, -а-школадиз фин тийиз, вичи-вичиз кIелиз гьазур хьана имтигьан гудай кас

экстерномнареч. -школадиз фин тийиз, вичи-вичиз кIелиз гьазур хьана имтигьан гудай кас; кончить школу экстерном экстерн яз школа куьтягьун.

экстравагантность, -и-къарибвал

экстравагантныйкр. ф. -тен, -тна-адетдивай яргъа тир, къариб; экстравагантный поступок адетдивай яргъа тир къариб кар.

экстраверт, -а

экстракт, -а-са затIуникай. мес. емишрикай, цIурурна, чуькьвена химиядин рекьелди хкудай затI, мая, шире

экстраординарность, -и

экстраординарныйкр. ф. -рен, -рна-1. тежер хътин, тахьай хьтин, адетдай къерехдиз акъатнавай, 2. уст. штатдик квачир, штатдилай кьецяй тир (мес. профессор).

экстремальныйкр. ф. -лен, -льна

экстремизм, -а

экстремист, -а

экстреннонареч.

экстренность, -и

экстренныйкр. ф. -рен, -ренна-гзаф тади

экстрим, -а

эластичность, -и-эластик, тIарам (акъажна ахъаяйла кIватI хъийидай, илисайла, чуькьвейла гъвечIи жез,

эластичныйкр. ф. -чен, -чна-1. эластик, тIарам (акъажна ахъаяйла кIватI хъийидай, илисайла, чуькьвейла гъвечIи жез, ахъай хъувурла чкадиз хкведай, мес. пружин, резин). 2. тIарам, таб квай (мес. тIвал). 3. пер. тIарам, целай фидай хьтин, цIалцIам (юзунар, къекъуьн ва мсб).

элегантность, -и-гзаф тIарамвал, гзаф къешенгвал

элегантныйкр. ф. -тен,-тна-гзаф тIарам, гзаф къешенг, гзаф гуьзел (мес. партал).

электрик, -а (электро-техник) — электрик (электротехник, электричестводин заводда, промышленностда кIвалахзавай пешекар).

электрический — 1. электрический; электричестводин; электрическая станция электрический (электричестводин) станция. 2. электричестводал кIвалахдай; электрический поезд электричестводал фидай поезд

электричество, -а

электричка, -и, р. мн. -чек

элемент, -а-1. са затIунин составдик квай пай, кIус. 2. са затIунин, са илимдин сифте кьилер. 3. хим. химиядин рекьелди вичин составдин простой паяриз ччара ийиз тежер химический затI. 4. физ. электричестводин ток арадал гъун патал прибор. 5. разг. кас; чуждые элементы ччара элементар, ччара ксар.

элементарность, -и

элементарныйкр. ф. -рен, -рна-1. сифте кьилин, анжах асул дибдиз талукь тир; элементарные сведения сифте кьилин малуматар. 2. пер. виридаз малум хьана кIандай, виридаз чир хьана кIандай, лап асулдин, чарасуз герек тир (мес. къайдаяр, шартIар).

элита, -ы

элитный

эмалевый-эмалдин; эмалевая краска эмалдин шир, эмаль шир (цIарцIар, цIарцIар гудай).

эмалированныйкр. ф. -ан, -ана-эмалламишнавай, эмаль алай, эмаль шир алай (мес. къапар).

эмаль, -и — 1. мина, эмаль шир, къапариз ва мсб ядай шуьше хьиз аквадай цIалцIам затI. 2. сарарин винел патан цIалцIам къат.

эмансипация, -и

эмблема, -ы- лишан; серп и молот -эмблема союза рабочих и крестьян мукални кIута-рабочийринни лежберрин садвилин лишан я.

эмигрант, -а (к эмиграция)-са себебдиз килигна уьлкведай маса къецепатан уьлкведиз, пачагьлугъдиз куьч хьана фейи кас

эмиграция, -и (выезд)-1. бязи себебриз килигна са уьлкведай къецепатан уьлкведиз, ччара пачагьлугъдиз куьч хьана фин. 2. гьа тегьерда куьч хьанвай ксар, эмигрантар

эмигрировать, -рую, -рует(к эмиграция)-эмиграциядиз фин, ччара пачагьлугъриз куьч хьун

эмоциональность, -и

эмоциональныйкр. ф. -лен, -льна

эмоция, -и — гужлу гьисс, рикIин теспачавал, рикIиз ийидай эсер

энергетик, -а-къуват гъизвай затI

энергетика, -и-1. физика илимда энергиядиз талукь тир са хел. 2. энергиядикай гьар жуьре менфят къачунин, ишлемишунин техника

энергетический-энергетикадин; энергетический институт энергетикадин институт.

энергичныйкр. ф. -чен, -чна-1. къетIъи, кьетIьивилелди кар ийидай; жигер авай, кIевелай алахъдай (кас). 2. кIеви, гужлу, фад ва гужлуз кар ийидай, фад ва гужлуз эсер ийидай (мес. серанжемар, чараяр).

энергия, -и —  къуват. 2. къуват, къастунал кIевивал.

энурез, -а и энурезис, -а

энциклопедический-1. энциклопедиядин; энциклопедический словарь энциклопедиядин словарь (см. энциклопедия). 2. пер. гьар илимдикай, гьар са терефдихъай;

энциклопедия, -и-вири илимрикай ва я са илимдиз талукь вири терефрикай, асул малуматар гудай куьруь макъалаяр алфавитдин къайдада ва я темайриз килигна системада аваз туькIуьрнавай справочник-словарь, мес. «Большая советская энциклопедия»

эпатаж, -а, тв. -ем

эпатажность, -и

эпатажный

эпатировать, -рую, -рует

эпиграф, -а — произведениедин асул идея са терефдихъай ачухун патал авторди произведениедин ва я адан са паюнин кьиле эцигдай масанай къачур цитата, гафар мисал ва ихьтин мсб

эпизод, -а — 1. вакъиа, агьвалат. 2. лит. эпизод (художественный производениедин вичихъ са кьадар кьилдивал авай, са кьадар акьалтIай метлеб квай са вакъиадикай рахазвай пай).

эпизодический — 1. гьакI дуьшуьш яз хьайи, дуьшуьш тир, агьвалат тир, са вакъиа яз хьайи. 2. эпизод тир, эпизоддикай ибарат тир

эпилепсия, -и-чIур жедай, кьилел гьал къведай азар

эпилептик, -а-чIур жедай, эпилепсия азар квайди

эпилог, -а — художественный произведениеда гуьгъуьнай геройрин эхир кьисмет гьикI хьанатIа эхтилатзавай эхиримжи кьил

эпилятор, -а

эпиляция, -и

эпичность, -и

эпичныйкр. ф. -чен, -чна

эполеты, -лет и -ов,ед. -лета, -ы и -лет, -а

эпопея, -и-1. лит. историядин гзаф зурба вакъиайрикай эхтилат ийизвай литературадин произведение. 2. пер. игитвилин гьунарралди фейи зурба вакъиаяр

эпос, -а-гьикаядин, эхтилатдин тегьерда туькIуьрнавай литературадин жуьре, мес. махар, романар, гьикаяяр ва мсб

эпоха, -и — эпоха, девир

эпохальныйкр. ф. -лен, -льна-девирдин

эротика, -и-1. ашкъидин, дишегьли кIан хьунин гьисс. 2. гьахьтин гьисс квай ашкъидин шиирар ва мсб

эротичныйкр. ф. -чен,-чна-1. ашкъидин, дишегьли кIан хьунин гьисс. 2. гьахьтин гьисс квай ашкъидин шиирар ва мсб

эрудированность, -и-гзаф кIелнавай, еке, дерин чирвал авай кас

эрудированныйкр. ф. -ан, -анна-гзаф кIелнавай, еке, дерин чирвал авай кас

эрудит, -а-гзаф кIелнавай, еке, дерин чирвал авай кас

эрудиция, -и-илимрай еке, дерин чирвал, гзаф кIелнавайвал

эскалатор, -а-вич электричестводалди алчуд жезвай, вичяй акьахун ва я эвичIун патал са кIарцIел акъвазун бес тир гурар, мес. метрода

эскиз, -а — суьретдин ва я маса затIунин сифте чIугур бегьем куьтягь тахьанвай шикил, план

эскизныйкр. ф. -зен, -зна — эскиз тир, эскиздин тегьер авай

эскимонескл., с.

эскимос, -а

эскорт, -а

эскортный

эспаньолка, -и, р. мн. -лок

эстафета, -ы — 1. кьилди гьа кардин патахъай рекье ттур касди тухудай, гьидай малуматар, чарар, почта. 2. спорт. физкультурада чукурунин акъажунра гьар са мензилдал агакьайда масадав вугуз, гъиляй-гъилиз вугудай пакет, кIинтI, лаш ва мсб; гьа жуьреда чукурунин акъажунар

эстет, -а-1. «михьи искусстводин» терефдар, «искусство искусстводин патахъай я» лугьудай кас. 2. гуьрчегвал, гуьзелвал, гуьрчег затIар кIандай кас.

эстетика, -и-гуьзел, гуьрчег затIарин,

эстетический-гуьрчег затIарин, крарин, искусстводин гьакъиндай илим

эстрада, -ы — 1. къугъвадай артистар, оркестр ва мсб акъвазун патал ачух сегьне, ччиливай хкажна раснавай чка. 2. гьахьтин ачух сегьнеда гудай жуьредин концертрин, тамашайрин искусство

эстрадныйкр. ф. -ден, -дна

этаж, -а, тв. -ом — мертеба, гьава; кьуд гьавайрин (кьуд мертебадин) кIвалер.

этажерка, -и, р. мн. -рок-ктабар эцигун патал кьацIар авай, къвалар ачух гъвечIи шкаф хьтинди

этакий-ихьтин; гьахьтин.

эталон, -а-чешне,къурулуш

эталонныйкр. ф. -онен, -онна,эталонный, къурулушдин

этап, 1. дережа, мензил, девир (са кардин, са гьерекатдин вилик финифин). 2. этап (1. кьушунрин ччара-ччара дестеяр,-а-

этапныйкр. ф. -пен, -пна-дережадин,мензилдин

этика, -и-1. эдебдин, ахлакьдин, моралдин, инсанди вич кьиле тухунин тегьеррин гьакъиндай учение. 2. мораль, эдеб, обществодин арада адет хьанвай эдебдин къайдаяр.

этикет, -а — адет хьанвай къайда, адет хьанвай тегьер (виликди вини дережада ксарин арада гуьруьшмиш хьунин, мугьманвилиз финин-хтунин, ацукьун- къарагъунин адет хьанвай тегьерар, къайдаяр).

этикетка, -и, р. мн. -ток — товардин ва я маса затIунин, мес. музейда, выставкада авай затIунин винел алкIурдай, вичел адан тIвар, фабрикдин марка ва маса лишанар кхьенвай чар, ярлык

этичность, -и

этичныйкр. ф. -чен, -чна

этнос, -а-миллет

эточастица и связка — имаÑ

этот, это, этого, тв. этим, эта, этой, мн. эти, этих — им, гьама.

этюд, -а

эфир, -а — 1. рад. ишигъ ва электромагнитдин лепеяр чкIидай пространство, цавун бушлух. 2. хим. спиртар ва я спиртни кислота акахьай, медицинада ишлемишдай, шуьшедин сив ахъаз турла вич вичиз акъатна бугъ хьиз куьтягь жедай затI.

эфирный — эфирдин ягъ

эффект, -а — 1. гужлу таъсир, эсер. 2. нетижа.

эффективность, -и-гужлу таъсирвал

эффективныйкр. ф. -вен, -вна — нетижалу, нетижа гудай (хкатдай); эффективные мероприятия нетижа гудай серенжемар.

эффектность, -и-гужлу таъсир,эсер

эффектныйкр. ф. -тен,-тна- таъсирлу, гужлу эсер (таъсир) ийидай, гужлуз вичел желб ийидай

эхо, эха (отзвук) — элкъведай ван (са чархунин кIане ва я буш зурба кIвале гьараяйла элкъвена хкведай ван.

эшафот, -а — кьиникьин жазадик акатайбруз жаза гун, абрун гардан ягъун патал ччиливай хкажна раснавай кьакьан чка

эшелон, -а — 1. са дестедин гуьгъуьна ва я къвалавай акъвазнавай кьушундин десте. 2. физвай кьушундин колоннадин жизви адавай къакъатнавай пай. 3. аскерар ва я са маса гзаф затIар тухузвай поезд

эшелонный — кьушунрин дестедин